14 września obchodzimy Dzień Walki z Wypaleniem Zawodowym. Pomysł ustanowienia tego dnia powstał przy realizacji kampanii społecznej „Wypalenie Zawodowe na Celowniku”, zorganizowanej przez Związek Przedsiębiorców i Pracodawców. Celem tej inicjatywy jest zwiększanie świadomości na temat przyczyn, objawów i skutków wypalenia zawodowego – zarówno wśród pracowników, jak i pracodawców.
Skąd wzięło się pojęcie wypalenia zawodowego?
Pojęcie wypalenia zawodowego zostało po raz pierwszy opisane w amerykańskiej literaturze psychologicznej w połowie lat 70. XX wieku. Herbert J. Freudenberger, amerykański psychiatra, w swoim artykule użył terminu „wypalenie” na określenie stanu wyczerpania jednostki spowodowanego nadmierną ilością obowiązków zawodowych. Od tamtego czasu zjawisko to stało się przedmiotem licznych badań i analiz, a jego skala systematycznie rośnie.
Definicja według Światowej Organizacji Zdrowia
Zgodnie z definicją przyjętą przez Światową Organizację Zdrowia (WHO), odpowiedzialną za opracowanie Międzynarodowej Statystycznej Klasyfikacji Chorób, wypalenie zawodowe to syndrom wynikający z przewlekłego stresu w miejscu pracy, który nie został skutecznie opanowany. W 2019 roku WHO zaktualizowała klasyfikację ICD-11, wyszczególniając w niej wypalenie zawodowe jako zjawisko związane ze zdrowiem – choć formalnie wciąż nie jest ono uznawane za odrębną jednostkę chorobową.
Objawy i wymiary wypalenia zawodowego
Wypalenie zawodowe charakteryzuje się trzema głównymi wymiarami:
- uczuciem wyczerpania fizycznego i emocjonalnego,
- cynizmem oraz depersonalizacją, czyli dystansowaniem się od wykonywanych obowiązków,
- obniżonym poczuciem własnych dokonań i skuteczności zawodowej.
Osoby dotknięte wypaleniem zawodowym tracą zainteresowanie wykonywanymi zadaniami, doświadczają spadku aktywności zawodowej oraz braku satysfakcji z realizowanych wyzwań. Wcześniej zaangażowani pracownicy stopniowo tracą motywację do pracy, doświadczając jednocześnie psychicznego, emocjonalnego i fizycznego wyczerpania.
Przyczyny wypalenia zawodowego
Główną przyczyną wypalenia zawodowego jest długotrwały, nieopanowany stres, prowadzący do wyczerpania psychicznego, emocjonalnego i fizycznego. Choć praca zawodowa na początku często sprawia satysfakcję, nadmiar obowiązków, nieprawidłowa dieta, siedzący tryb życia oraz permanentny brak czasu na odpoczynek sprawiają, że stajemy się coraz bardziej zestresowani i podenerwowani. Przedłużający się stres, przy braku umiejętności jego rozładowywania, prowadzi do przeciążenia układu nerwowego, a organizm broni się przed powtarzającą się stresującą sytuacją między innymi poprzez objawy somatyczne, takie jak bóle głowy czy bóle brzucha.
Kogo najczęściej dotyka wypalenie zawodowe?
Wypalenie zawodowe może dotyczyć zarówno młodszych, jak i starszych pokoleń pracowników. Najczęściej problem ten dotyka jednak przedstawicieli określonych grup zawodowych – w szczególności pracowników medycznych, nauczycieli, służb ratunkowych, policjantów oraz psychologów, choć w praktyce zjawisko to obserwuje się dziś w niemal każdej branży.
Dlaczego warto o tym mówić?
Dzień Walki z Wypaleniem Zawodowym ma charakter przede wszystkim edukacyjno-profilaktyczny. Jego celem jest przypomnienie, że objawy wypalenia można i warto wyłapywać jak najwcześniej – zanim przerodzą się w długotrwałą niezdolność do pracy. To dobra okazja, aby zarówno pracodawcy, jak i pracownicy zatrzymali się na chwilę i zastanowili, co mogą zrobić, aby lepiej zadbać o zdrowie psychiczne w miejscu pracy – zarówno swoje własne, jak i całego zespołu.